ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan çatışmaların Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığına etkisi büyüyor. Dünyanın en kritik enerji güzergahlarından biri olan boğazdaki kesintiler, petrol ve doğal gazın yanı sıra tarım için hayati önem taşıyan gübre tedarikini de tehdit ediyor.
Uluslararası Ticaret Odası (ICC) Genel Sekreteri John Denton, krizin yalnızca enerji fiyatları üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek asıl tehlikenin küresel gıda arzında yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Denton, “Asıl öldürücü hikaye gübre meselesi” diyerek, Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların tarım üretimi üzerinde zincirleme etkiler yaratabileceğini söyledi.
GÜBRE KAPASİTESİ YÜZDE 40 AZALDI
Dünya genelindeki gübre sevkiyatlarının yaklaşık üçte birinin Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirildiği belirtiliyor.
Birleşmiş Milletler bünyesinde boğazın yeniden açılması için çözüm arayışlarına dahil olan Denton, kesintilerin başlamasından bu yana kullanılabilir gübre kapasitesinin yaklaşık yüzde 40 azaldığını açıkladı.
Denton’a göre yaklaşık 2,7 milyon ton gübre piyasadan çekilmiş durumda. Gübre tedarikindeki bu daralmanın tarımsal üretimi ve dolayısıyla küresel gıda fiyatlarını doğrudan etkileyebileceği belirtiliyor.
TAHIL FİYATLARINDA YÜZDE 80’E VARAN ARTIŞ RİSKİ
Tedarik sorununun çözülememesi halinde temel gıda ürünlerinde ciddi fiyat artışları yaşanabileceği uyarısı yapıldı.
Denton, tahıl fiyatlarının yüzde 80’e kadar yükselebileceğini öngördü. Özellikle gübre ihtiyacının büyük bölümünü ithalat yoluyla karşılayan gelişmekte olan ülkelerin krizden daha ağır etkilenebileceği ifade edildi.
Gübre ihtiyacının yaklaşık yüzde 90’ını ithal eden Filipinler, kırılgan ülkeler arasında gösteriliyor.
HÜRMÜZ İÇİN BM MEKANİZMASI GÜNDEMDE
Uluslararası Ticaret Odası, Birleşmiş Milletler Hürmüz Boğazı Görev Gücü kapsamında BM kurumları ve Uluslararası Denizcilik Örgütü ile birlikte çözüm arayışlarını sürdürüyor.
Gündemde, boğazın yönetiminin geçici olarak BM Genel Sekreteri’ne devredilmesini sağlayacak bir çerçevenin oluşturulması bulunuyor.
Temmuz ayında gündeme getirilen diplomatik mekanizmanın ise ABD ile İran arasındaki anlaşmazlık nedeniyle hayata geçirilemediği belirtildi.
Planlanan mekanizmayla deniz trafiğinin güvenli şekilde sürdürülmesi için izleme ve denetim sistemleri oluşturulması, deniz sigortası ve geçiş protokollerinin belirlenmesi hedefleniyor.
Ancak Denton, mekanizmanın uygulanabilmesi için ABD ile İran arasında siyasi bir uzlaşmaya ihtiyaç olduğunu belirterek, mevcut koşullarda bunun mümkün görünmediğini ifade etti.
Hürmüz Boğazı’ndaki kriz böylece enerji piyasalarının yanı sıra tarım ve gıda fiyatları açısından da küresel bir risk alanına dönüşüyor.
